Lamka chłopska

Tym razem krótki wpis związany z moim ostatnim znaleziskiem. Kilka dni temu dotarła do mnie ksiązka Katherine Barich i Marion McNealy pt. Drei Schnittbücher. Książka ta zawiera wykroje z 3 manuskryptów przedstawiających sztuki krawieckie – Nidermayr (1544/68 r), Leonsfeldner i Enns (1590 r). Przeglądając ją zwróciłem uwagę na jeden z prezentowanych w niej wykroi – Frauen Leib Rock, pochodzący z manuskryptu Leonsfeldner. Oto i on:

Patrząc na niego zdałem sobie sprawę z tego, że już gdzieś widziałem bardzo podobny ubiór – chłopska lamka. Opisana została ona w artykule Adama Glapy Ubiory chłopskie w księgach cechowych krawców w czasopiśmie Lud (1954 r, t.41,cz. 1, s. 639-646 ). Znajduje się tam zdjęcie strony z księgi krawieckiej z Poznania pt. Renowacja powtórna sztuk krawieckich wydanej w 1747 r. Zdjęcie jest dość słabej jakości, widać było tylko krój, ale odczytanie uwag do niego było niemal niemożliwe. Tu z pomocą przyszedł mi Andrzej Rakowicz i podesłał lepszej jakości skan z mikrofilmu. Ze strony tytułowej wymienionego dzieła dowiadujemy się też, że we wspomnianym 1747 r dokonano jej renowacji (przepisania) a oryginał pochodził z 1628 r, albo i wcześniej (też mógł być przepisany). Poniżej wykrój chłopskiej lamki z Renowacji.

Rękawy i duża, półkolista baskina są identyczne. Sposób krojenia pleców (gestalt – w całości z kołnierzem) również. Leibrock z Leonfeldner ma boczny szew przesunięty na plecy, podczas gdy lamka z Poznania, ma go idealnie na boku, ale to detal, podobnie jak krojenie kołnierzy z przodu. Generalnie oba wykroje dadzą nam bardzo podobne ubiory. Można zatem uznać, że chłopska lamka to to samo co niemiecki Leibrock.

Szukałem też jakiejś obecności takiego ubioru w tekstach i ikonografii. Adam Glapa pisze, iż lamka chłopska pojawia się w statutach cechowych krawców w latach 1489, 1553 i 1557, choć raczej nie miała takiego samego kroju przez cały ten czas. Ikonografia z Niemiec z XVI w pokazuje chłopki odziane w kurtki, które mogą mieć taki krój jak te z ksiąg krawieckich. Z obszaru Polski nie udało mi się znaleźć niczego pewnego. Chłopka przedstawiona w dziele Haura to raczej kopia jakiejś ryciny z końca XVI w, natomiast kurtki Litwinek są mocno plisowane i nie wiadomo czy mają podobny krój, czy też całkowici odmienny.

Jeżeli natrafię na dodatkowe informacje to się nimi podzielę. Jak na razie lamka chłopska to ciekawy ubiór, który mamy dobrze potwierdzony na ikonografii z XVI w, ale nie udało mi się odnaleźć idealnych późniejszych przedstawień. Można natomiast uznać, na podstawie podobieństw kroju, że polska lamka chłopska jest tym samym czym znany ze źródeł niemieckich frauen Leib Rock.

Rafał Szwelicki