Górale z XVII w

Znów krótki wpis o moim niedawnym znalezisku. We wpisach o guni   i ciupagach  prezentowałem ikonografię z Orawki, oraz grafikę, która powstała na bazie XVII wiecznej kołtryny. Pisałem też o pewnych problemach z datowaniem przedstawień z Orawki. Generalnie brak było 100% pewności, że przedstawione ubiory mogą pochodzić z XVII w a nie powstały w początkach XVIII. Aż do teraz.

Spośród wymienionych we wpisach źródeł szczególnie ciekawa jest grafika przedstawiająca hajduka i górala. Drzeworyt ten znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem i jest prezentowany w każdej pracy zajmującej się grafiką ludową. W 1970 r był prezentowany na wystawie „Polska grafika ludowa” i został opublikowany w opisie tej wystawy (Jacher-Tyszkowa Aleksandra, Polska grafika ludowa, Kraków 1970 ). Uważano na podstawie stylistyki i ubiorów, że to kopia grafiki pochodzącej z XVII w. Poniżej prezentujemy drzeworyt:

Na potwierdzenie wczesnego datowania tego przedstawienia trafiłem przeglądając czasopismo Almanach sądecki. Natrafiłem w nim na ciekawy artykuł pani Marii Marcinowskiej pt. „Cenny sztywnik w siedemnastowiecznym ornacie” (Almanach sądecki, 1994 r, nr 4 (9) ).  Opisuje ona jak w 1982 r w czasie konserwacji starego XVII wiecznego ornatu, odkryto wewnątrz kartonowy sztywnik. Składał się on z kilku warstw , z czego jedną okazała się kolorowana grafika. Została ona pocięta i dopasowana do kształtu elementów tkaniny tworzących ornat. Udało się ją poskładać i wtedy okazało się, że mamy do czynienia z dawną kołtryną – rodzajem tapety do oklejania ścian. Kompozycja pasowa ukazywała zarówno wzory floralne, jak i figuralne – w jednym rzędzie była to orkiestra zwierzęca, w drugim – postacie hajduka i górala, stojące przy oknie z napisem „WARTA JESYP TEKIELIEGO”. Znalezisko to potwierdza że znany drzeworyt ludowy to rzeczywiście kopia XVII wiecznego oryginału. Musiał być to popularny wzór dekoracyjny, skoro przetrwał tyle czasu.

Niestety zdjęcie w artykule jest dość słabej jakości i nie pozwala rozróżnić barw. Wydaje się że oryginał znajduje się obecnie w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu. Napisałem do nich z prośbą o pomoc i lepsze zdjęcia. Jak tylko czegoś więcej się dowiem to opublikuję. Może ktoś z czytelników pochodzi z okolic i widział to na wystawie? W każdym bądź razie jest to bardzo ciekawe źródło do ubioru górali w XVII w. Potwierdza ono również, że stroje znane z polichromii z Orawki były noszone już w XVII w.

                Rafał Szwelicki