Jak zrobić chodaki?

W poprzednim wpisie omówiliśmy różne rodzaje chłopskiego obuwia. Czas na pierwszy wpis warsztatowy – poradnik jak zrobić własne chodaki. Jest wiele sposobów na wykonania chodaka. W beresteckich znaleziskach każdy chodak jest inny. 

Szukając jakichś pomocy znalazłem taki wykrój na jakiejś węgierskiej stronie.

Znalazłem również opis wykonania chodaka w "Atlasie Polskich Strojów Ludowych" w zeszycie poświęconym strojowi biłgorajsko-tarnogrodzkiemu. Pozwolę sobie zacytować:

"Jedynym obuwiem noszonym dawniej także przez mężczyzn na co dzień i od święta były chodaki (ryc. 30). W lecie ubierano je zwykle tylko w dnie świąteczne, a w dnie robocze chodzono powszechnie boso. Przed włożeniem chodaków owijano nogi w lniane onuce sporządzane zazwyczaj ze starych koszul. Zimową porą zakładano dwie a nawet trzy warstwy onuc, a w czasie ostrych mrozów wierzchnią warstwę maczano w wodzie, która po zamarznięciu tworzyła dobrze izolującą od zimna powłokę. Materiał na chodaki w postaci prostokątnych kawałków skóry wołowej kupowano na jarmarkach, dobierając do nogi odpowiednią ich wielkość. Każdy z nich wystarczał do uszycia jednego chodaka.

Przystępując do szycia chodaka, moczono najpierw skórę a następnie rozkładano licem do spodu na ławie lub desce, która spełniała rolę prowizorycznego warsztatu szewskiego. Następnie odcinano wąski rzemyk wzdłuż lewego dłuższego brzegu i wzdłuż trzech czwartych krótszego przedniego kraju skóry. Taki sam rzemyk, ale znacznie krótszy odcinano wzdłuż prawego dłuższego brzegu, który miał być stroną zewnętrzną. Prawy róg przyginano na przodzie w lewą stronę, tworząc zeń coś w rodzaju przyszwy, i zeszywano dłuższym paskiem, przeciągniętym przez nakłucia wykonane wzdłuż całej lewej strony chodaka. Pasek z prawej strony spełniał mniej ważną rolę, bo tylko ściągał w okolicy małego palca trójfałdowe zmarszczenie i przechodził szwem na piętę. Tutaj ściągano drugi krótszy bok płatu, tworząc na nim kilka fałd i oba końce rzemyków łączono. W końcu wycinano po dwie okrągłe dziurki z boków i dwie na pięcie chodaka, przeznaczone do przeciągania nawloką czyli powrózka z konopnego włókna, którym przymocowywano chodak do nogi. Zaraz po uszyciu jeszcze mokre chodaki ubierano, aby wysychając przybrały właściwą wygodną dla nóg formę."

Posiłkując się wykrojem i opisem wykonałem poniższe chodaki:

Zanim jednak do pracy przystąpiłem, wykonałem model ze świńskiej skóry (powyższe są z bydlęcej). Na tym modelu wyjaśnię krok po kroku jak wykonać chodaki.

Na początek potrzebne materiały:

• 2 kawałki skóry bydlęcej o rozmiarach mniej więcej kartki A4. Na moje nogi, rozmiar 42-43 (długość stopy 27,5-28 cm), potrzebowałem 2 prostokąty o wymiarach 20 cm na 30 cm. Zatem generalnie potrzeba tyle co długość stopy + 2-3 cm. Najlepiej użyć skóry roślinnie garbowanej (ja użyłem jakiejś zwykłej, którą akurat miałem pod ręką). Grubość skóry to ok. 2-3 mm (za cienka nie będzie wygodna, za gruba będzie trudna w obróbce),
• nóż lub nożyczki,
• sznurek do wiązania chodaków.

Na początek skórę trzeba namoczyć. Najpierw robimy chodak na prawą nogę. Zaczynamy od położenia skóry licem do dołu i wycinamy boczne paski. Otwory możemy wyciąć od razu, albo wykonywać na bieżąco. Ja wybrałem ten drugi wariant bo umożliwiał mi dostosowywanie chodaka do stopy.

Następnie zaginamy prawy róg (to ten z niedociętymi paskami). Powstaje nam zarys noska. Wycinamy na nim pierwszą parę nacięć i przewlekamy przez nie dłuższy rzemień.

Robimy jeszcze kilka par nacięć i przewlekamy rzemień.

Ściągamy nosek.

Teraz robimy kilka nacięć na prawej części noska i przewlekamy przez nie rzemień (zaczynając od spodu):

Gdy już przewleczemy rzemień przez wszystkie nacięcia na prawej części noska, zaczynamy wykonywać nacięcia na lewym boku chodaka. Przewlekamy rzemień zaczynając od strony lica.

Kolejne nacięcia na boku i ściąganie fałd.

Po przewleczeniu rzemienia przez wszystkie nacięcia na lewym boku chodaka, bierzemy się za prawy bok. Najpierw musimy wykonać marszczenia na małym palcu. W tym celu wykonujemy kilka nacięć w niewielkiej odległości (ok. 1 cm) i przewlekamy przez nie rzemień (zaczynamy od strony lica).

Przewlekamy przez kolejne nacięcia, wzdłuż całego prawego boku chodaka, marszcząc skórę przy małym palcu.

Na koniec oba rzemienie wiążemy ze sobą. Wykonujemy też dziurki dla sznurków, który będzie trzymał chodaki na naszych nogach. Trzeba wykonać po 2 dziurki w każdym boku  - jedną parę z przodu u nasady palców, a drugą w okolicach kostek, oraz dwie dziurki z tyłu (na pięcie). Zaznaczyłem je na zdjęciu czerwonymi kropkami. Przez wszystkie przewlekamy jeden sznurek, tak by wchodził w dziurki od strony zamszu, a wychodził od strony lica. Dziurki na pięcie po ściągnięciu sznurka podniosą nam tył chodaka i zamkną go.

Po wykonaniu prawego chodaka, robimy lewy, pamiętając by wyciąć rzemienie i dziurki na odwrót.

I gotowe!

Czas pracy:
Wykonanie pierwszej pary chodaków zajęło mi  ok. 1,5 godziny.

Cena materiałów:
Na dzień dzisiejszy przeglądając różne oferty w Internecie myślę, że przy kupnie skóry bydlęcej o grubości 2-3 mm, na jedną parę chodaków wydamy ok. 40-50 pln, choć znalazłem też oferty za ok. 34 pln za taki kawałek.

Rafał Szwelicki