Poprzednio przedstawiłem teksty i ikonografię chłopskich wąskich gaci. Zanim jednak przystąpimy do ich wykonania potrzebować będziemy wykroju, a także informacji o materiale. Z tym drugim jest łatwiej. Ikonografia dość mocno sugeruje iż gacie wykonywano z płótna – są jasne (w kolorze koszul). Potwierdza to etnografia, a także teksty z epoki. Dla przykładu Lepner pisze:
W lato noszą lniane kurtki i spodnie, które zazwyczaj są wyprane do białości, niektóre są też jasno niebieskiego koloru.*
Zimą na lniane gacie wkładano spodnie z sukna, najczęściej innego kroju.
Większym problemem jest właściwy wykrój. Jak wspominałem wyżej nie mamy zachowanych gaci z tego okresu, a ikonografia nie jest na tyle czytelna, by dostrzec ich dokładny krój. Spodnie są zresztą bardzo niewdzięcznym tematem bo najważniejsza część – konstrukcja w kroku ulega tak dużym zniekształceniom, że nawet z dobrego zdjęcia ciężko jest ocenić krój. Tym niemniej 3 cechy wymienione powyżej pozwalają na rekonstrukcję, jeśli nie szczegółowego kroju, to przynajmniej ogólnego wyglądu gaci.
Poniżej ilustracja przedstawiając kilka wybranych wykrojów znanych dzięki etnografii. Wszystkie pochodzą z końca XIX i pocz. XX w, natomiast cechy kroju pasują do wiadomości jakie mamy o gaciach XVII wiecznych.
Gacie z okolic Łańcuta zostały opisane w Atlasie Polskich strojów Ludowych, ale niestety brakuje ich ilustracji. Opis brzmi tak:
Nieodzowną częścią bielizny były: parcionki—gacie—portki. Dawniej były one szyte z grubszych lub cieńszych płócien samodziałowych. Nogawice były zszyte z szerokości płótna, złożonego na pół, aby rozkrok poszerzyć wstawiano między nogawice klin zrobiony z przeciętego na dł. łokcia płótna. Takie portki były bardzo płytkie i zaledwie sięgały bioder. Górny brzeg zawijano, a w zwinięcie włożony był stężnik, tj. gruby i mocny sznur. U jednego końca sznura była zakluczka, u drugiego kilka guzów. Koniec z guzami przewlekało się przez zakluczkę i regulowało pas. Rozporek był bardzo mały, umieszczony z boku zakryty był zresztą dolną częścią koszuli. Portki były krótkie, powyżej kostek.
Gacie poleskie są dość wąskie. Aby zmieściły się w nie uda potrzebne są trójkątne kliny. Gacie z okolic Rzeszowa, słowackie i być może łańcuckie wydają się być szersze. Wszystkie powyższe mają cechy znane z opisów i ikonografii – proste nogawki, zapięcie na uczkur, rozporek na boku (za wyjątkiem słowackich i pierwszych poleskich). Sądzę zatem że każdy z tych krojów będzie odpowiedni dla gaci z XVII w (może poza słowackim, ale i w nim można dać rozcięcie na boku, przez co stanie się podobny do rzeszowskiego). Nawet jeżeli możemy mieć wątpliwości co do dokładnego wykroju, to każdy z powyższych odpowiada naszej aktualnej wiedzy o chłopskich gaciach.
W kolejnym wpisie pokażę jak uszyć jedne z zaprezentowanych powyżej gaci.
Rafał Szwelicki
Ps. Cytat to moje tłumaczenie jak zwykle jeżeli popełniłem błąd – dajcie znać! Poniżej oryginalne brzmienie tekstu.
*Im Sommer tragen sie Leinene Röcke und Hosen; welche gemeiniglich weiss gewaschen werden, wenige sind auch forenglich von weiss blauer Farbe.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz